Ενδείξεις που ενδέχεται να αντιστοιχούν σε απολιθωμένα ερυθρά αιμοσφαίρια, καθώς και ίχνη της ουσίας που δίνει στο αίμα το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα του, εντόπισαν επιστήμονες σε οστά δεινοσαύρου ηλικίας 115 εκατομμυρίων ετών στη Βραζιλία.
Η ερευνητική ομάδα εξέτασε οστά από τα πίσω άκρα του Aratasaurus museunacionali, ενός μικρού σαρκοφάγου δεινοσαύρου που έζησε στην περιοχή της σημερινής βορειοανατολικής Βραζιλίας κατά την Κρητιδική περίοδο.
Οι εικόνες από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο αποκάλυψαν μικροσκοπικές, στρογγυλές δομές μέσα σε λεπτά κανάλια των οστών, από τα οποία περνούσαν κάποτε αιμοφόρα αγγεία. Η μορφολογία τους θυμίζει ερυθρά αιμοσφαίρια, ωστόσο οι επιστήμονες χρειάστηκε να προχωρήσουν και σε χημικές αναλύσεις για να εξετάσουν τη φύση τους.
Τα αποτελέσματα έδειξαν την παρουσία αίμης, της οργανικής ένωσης που αποτελεί βασικό συστατικό της αιμοσφαιρίνης και επιτρέπει τη μεταφορά οξυγόνου μέσω του αίματος. Εντοπίστηκαν επίσης προϊόντα αποδόμησης της αίμης, καθώς και αμινοξέα που αποτελούν δομικά συστατικά του κολλαγόνου.
Η καθηγήτρια Κλίτι Γκράις του Πανεπιστημίου Κέρτιν στη Δυτική Αυστραλία, η οποία ηγήθηκε της μελέτης, χαρακτήρισε το εύρημα πρωτοφανές, δηλώνοντας: «Ποτέ δεν έχουν βρεθεί επιτόπου σε κανένα απολίθωμα απολιθωμένα ερυθρά αιμοσφαίρια με διακριτή χημική σύνθεση σχετική με την αίμη, πόσο μάλλον σε δεινόσαυρο. Πρόκειται για παγκόσμια πρωτιά».
Πώς ενδέχεται να διατηρήθηκαν τα ίχνη αίματος
Η διατήρηση τέτοιου είδους βιολογικού υλικού για εκατομμύρια χρόνια αποτελεί ένα από τα βασικά ερωτήματα της έρευνας, καθώς οι μαλακοί ιστοί και τα οργανικά μόρια συνήθως αποσυντίθενται πολύ γρήγορα μετά τον θάνατο ενός οργανισμού.
Σύμφωνα με την Γκράις, μια ένωση μαγγανίου, γνωστή ως hausmannite, η οποία σχηματίστηκε μέσα και γύρω από τις συγκεκριμένες δομές, ενδέχεται να συνέβαλε στη σταθεροποίησή τους πριν από τη διαδικασία της απολίθωσης. Η ίδια διαδικασία πιθανόν να βοήθησε και στη διατήρηση των αμινοξέων.
Ωστόσο, η ερμηνεία των ευρημάτων δεν είναι αποδεκτή από όλους τους επιστήμονες. Η καθηγήτρια Μαίρη Σβάιτσερ από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, η οποία έχει εντοπίσει στο παρελθόν υπολείμματα αιμοφόρων αγγείων και μαλακών ιστών σε απολιθώματα δεινοσαύρων, διατηρεί επιφυλάξεις ως προς το εάν οι συγκεκριμένες δομές είναι πράγματι ερυθρά αιμοσφαίρια.
Ένα από τα στοιχεία που την προβληματίζουν είναι το σχήμα τους. Όπως εξηγεί, τα ερυθρά αιμοσφαίρια των δεινοσαύρων θα έπρεπε να εμφανίζουν μια χαρακτηριστική διόγκωση λόγω της παρουσίας πυρήνα, με αποτέλεσμα να έχουν θολωτή μορφή και στις δύο πλευρές. Αντίθετα, οι δομές που εντόπισε η ερευνητική ομάδα είναι κοίλες, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να πρόκειται για διαφορετικό υλικό.
Η Σβάιτσερ εμφανίστηκε, πάντως, περισσότερο πεπεισμένη από τα ευρήματα που αφορούν τα αμινοξέα της αίμης και του κολλαγόνου. Όπως σημείωσε, η παραδοσιακή άποψη ότι τα οργανικά μόρια ενός οργανισμού δεν μπορούν να διατηρηθούν για περισσότερο από ένα εκατομμύριο χρόνια αμφισβητείται ολοένα και περισσότερο, καθώς εξελίσσονται οι τεχνικές ανάλυσης των απολιθωμάτων.
Τι μπορεί να αποκαλύψουν τα αρχαία απολιθώματα
Τα απολιθώματα του Aratasaurus εντοπίστηκαν το 2008 σε ορυχείο και σήμερα φυλάσσονται στο Εθνικό Μουσείο της Βραζιλίας, όπου συνεχίζεται η μελέτη τους.
Η νέα έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), ενδέχεται να ανοίξει νέους δρόμους για την εξέταση αρχαίων βιολογικών καταλοίπων. Εφόσον επιβεβαιωθεί η φύση των δομών, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να αποκτήσουν περισσότερες πληροφορίες για τη σύσταση του αίματος, τον μεταβολισμό και τη φυσιολογία των δεινοσαύρων.
Η ίδια η Γκράις, πάντως, ξεκαθάρισε ότι η ανακάλυψη δεν σημαίνει πως είναι δυνατό να βρεθούν μεγάλα βιολογικά μόρια, όπως πρωτεΐνες ή DNA, σε απολιθώματα εκατομμυρίων ετών.
«Ο στόχος δεν είναι να βρούμε DNA τύπου “Jurassic Park”, αλλά να προσδιορίσουμε πόση πραγματική μοριακή πληροφορία μπορεί να διατηρήσει ο βαθύς χρόνος», ανέφερε.
Η ερευνήτρια εκτιμά ότι σημαντικά μοριακά στοιχεία ενδέχεται να υπάρχουν ήδη σε απολιθώματα που φυλάσσονται σε μουσεία ανά τον κόσμο, περιμένοντας να εξεταστούν με νέες επιστημονικές μεθόδους.