Μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική σκηνή στην περίφημη Ταπισερί της Μπαγιέ, ένα από τα σημαντικότερα έργα τέχνης του Μεσαίωνα, ενδέχεται να αποτελεί αναφορά σε ένα ξεχασμένο ερωτικό σκάνδαλο που συνδέεται με τη βασιλική οικογένεια της Αγγλίας.
Η σχεδόν 1.000 ετών ταπισερί αφηγείται μέσα από δεκάδες παραστάσεις τα γεγονότα που προηγήθηκαν της Μάχης του Χέιστινγκς το 1066 και της νορμανδικής κατάκτησης της Αγγλίας.
Το έργο παρουσιάζει 58 διαφορετικές σκηνές από την κρίσιμη εκείνη περίοδο, η οποία άλλαξε την πολιτική και κοινωνική ιστορία της Αγγλίας και ενίσχυσε σημαντικά τη γαλλική επιρροή στη χώρα.
Ωστόσο, ανάμεσα στις ιστορικές παραστάσεις υπάρχει και μια σκηνή που έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον των ερευνητών.
Η παράξενη σκηνή με την Έλφγκιβα
Στην επίμαχη παράσταση εμφανίζεται ένας κληρικός να αγγίζει το πρόσωπο μιας γυναίκας που συνοδεύεται από το όνομα «Έλφγκιβα». Στο κάτω μέρος της ίδιας σκηνής, στο διακοσμητικό περιθώριο της ταπισερί, υπάρχει η απεικόνιση ενός γυμνού άνδρα.
Η συγκεκριμένη σύνθεση έχει οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες, με ορισμένους ειδικούς να θεωρούν ότι ενδέχεται να κρύβεται πίσω της κάποιο σεξουαλικό ή πολιτικό υπονοούμενο.
Μάλιστα, η ταπισερί περιλαμβάνει συνολικά δεκάδες απεικονίσεις φαλλών, οι οποίες έχουν ερμηνευθεί κατά καιρούς ως χιούμορ, σατιρικά σχόλια ή στοιχεία με συμβολική σημασία.
Η συγκεκριμένη σκηνή, ωστόσο, θεωρείται ιδιαίτερη, καθώς μπορεί να συνδέεται με ένα πραγματικό σκάνδαλο της εποχής.
Η θεωρία για την Έμμα της Νορμανδίας
Ο Μάικλ Λιούις, επιμελητής του Βρετανικού Μουσείου, έχει προτείνει ότι η γυναίκα της σκηνής ενδέχεται να είναι η Έμμα της Νορμανδίας.
Η Έμμα ήταν σύζυγος του βασιλιά Έθελρεντ του Απροετοίμαστου και μητέρα του Εδουάρδου του Ομολογητή. Κατά τη διάρκεια του γάμου της χρησιμοποιούσε και το αγγλικό όνομα Έλφγκιβα.
Η συγκεκριμένη ταυτοποίηση, εφόσον ευσταθεί, αποκτά ιδιαίτερη σημασία εξαιτίας της συγγένειάς της με τον Γουλιέλμο τον Κατακτητή, καθώς ήταν προθεία του.
Μετά τον θάνατο του Εδουάρδου του Ομολογητή χωρίς άμεσο διάδοχο, ο Γουλιέλμος χρησιμοποίησε μεταξύ άλλων τη συγγενική του σχέση με την αγγλική βασιλική οικογένεια για να στηρίξει τη διεκδίκησή του για τον θρόνο.
Οι φήμες για τον επίσκοπο
Σύμφωνα με τη θεωρία του Λιούις, η σκηνή μπορεί να παραπέμπει σε παλιές κατηγορίες περί σχέσης της Έμμας με τον Άλφγουιν, επίσκοπο του Γουίντσεστερ.
Αν πράγματι η παράσταση αφορά την Έμμα και τον συγκεκριμένο άνδρα, τότε θα μπορούσε να αποτελεί μια έμμεση αναφορά σε ένα σκάνδαλο που έπληττε την τιμή και την εικόνα της.
Αυτό θα είχε και πολιτική διάσταση, καθώς μια τέτοια δυσφήμηση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον της βασιλικής οικογένειας και, κατ’ επέκταση, να επηρεάσει τις αξιώσεις που συνδέονταν με τη διαδοχή του αγγλικού θρόνου.
Ο Λιούις θεωρεί ότι ο συνδυασμός της γυναίκας, του κληρικού και της γυμνής ανδρικής μορφής στο κάτω μέρος της σκηνής μπορεί να αποτελεί σκόπιμο υπαινιγμό σε αυτή την ιστορία.
Ποια ήταν τελικά η «Έλφγκιβα»;
Η ταυτότητα της γυναίκας δεν έχει αποδειχθεί. Αυτό είναι ένα από τα βασικά προβλήματα στην ερμηνεία της συγκεκριμένης σκηνής, καθώς το όνομα Έλφγκιβα ήταν αρκετά συνηθισμένο στην Αγγλία του 11ου αιώνα.
Άλλες θεωρίες θέλουν τη γυναίκα να είναι η Έλφγκιφου του Γιορκ, πρώτη σύζυγος του Έθελρεντ, ή η Έλφγκιφου του Νορθάμπτον, σύζυγος του βασιλιά Κνούτου.
Η υπόθεση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι ο Κνούτος παντρεύτηκε αργότερα την Έμμα της Νορμανδίας, μετά τον θάνατο του Έθελρεντ.
Έτσι, μία μικρή και φαινομενικά παράξενη σκηνή σε ένα έργο που δημιουργήθηκε πριν από σχεδόν χίλια χρόνια μπορεί να συνδέεται με τις πολιτικές και οικογενειακές συγκρούσεις που διαμόρφωσαν την Αγγλία του Μεσαίωνα.
Η θεωρία παραμένει υπό συζήτηση και δεν αποτελεί αποδεδειγμένο ιστορικό γεγονός. Αν όμως η ερμηνεία για την Έμμα είναι σωστή, τότε η Ταπισερί της Μπαγιέ δεν αφηγείται μόνο την κατάκτηση της Αγγλίας, αλλά ενδέχεται να έχει αποτυπώσει και έναν υπαινιγμό για ένα σκάνδαλο που συνδεόταν με την ίδια τη βασιλική διαδοχή.